Παρουσιάστηκε στο Αγρίνιο το βιβλίο του Σπύρου Αλεξίου «Προδομένο Μεσολόγγι», μια άλλη ματιά στη μεγάλη επέτειο!

Κείμενο και φωτογραφίες Απόστολος Κων. Καρακώστας

Στο Αγρίνιο την Παρασκευή το βράδυ της 15ηςΜαΐου, σε ένα «ιδανικό» τόπο για τους λάτρεις των ιστορικών βιβλίων και σπάνιων εκδόσεων, στο βιβλιοπωλείο «Λέσχη του Βιβλίου», της Αλεξάνδρας Μοσχονά, (από το 1959) στο κέντρο της πόλης, παρουσιάστηκε το-αποκαλυπτικό και στηριγμένο σε αυθεντικά ιστορικά ντοκουμέντα-βιβλίο του γνωστού ιστορικού ερευνητή Σπύρου Αλεξίου για τα γεγονότα της πολιορκίας, και εξόδου του Μεσολογγίου το 1826.


Ο επίμονος συγγραφέας δεν «παραβλέπει» σελίδες από τις καταγραμμένες επί τόπου ιστορίες, την εποχή που συνέβησαν τα γεγονότα. Δηλαδή τα «Ελληνικά Χρονικά» που βγήκαν 226 φύλλα, από την 1η Ιανουαρίου του 1824 έως την 20η Φεβρουαρίου του 1826. Και όλα τα άρθρα και βιβλία που γράφτηκαν τους επόμενους μήνες και χρόνια, τότε που τα τραγικά συμβάντα ήταν πρόσφατα, και όχι «παλιές ιστορίες» δημιουργήματα μυθοπλασιών...

Αναλύει όλα αυτά που, (σκοπίμως;) έχουν «παραλειφθεί» από την «επίσημη» καταγεγραμμένη ιστορία…

Περιγράφει τα «λάθη» που θα μπορούσαν να μην έχουν γίνει, αλλά δυστυχώς έγιναν και οδήγησαν στα γνωστά αποτελέσματα. Αναλύει ο κύριος Αλεξίου τα γεγονότα και δίνει στον αναγνώστη νέα προοπτική και αμερόληπτη. Μη εξαρτημένη από «φιλελληνικές»-κατ’ όνομα μόνο-ξένες πολιτικές επιδιώξεις. Πραγματοποιεί μια προσέγγιση της ιστορίας της Επανάστασης του 1821, αλλά και των επόμενων σε βάθος δεκαετιών περιπετειών, της μετεπαναστατικής περιόδου στην Ελλάδα.


«Το βιβλίο Προδομένο Μεσολόγγι, είναι μια ιστορική έρευνα για τις αθέατες πλευρές της Εξόδου του Μεσολογγίου. Διακόσια χρόνια μετά την Έξοδο, μια από τις πιο καθοριστικές και ταυτόχρονα πιο τραυματικές στιγμές της Ελληνικής Επανάστασης, οι εκδόσεις Τόπος, το «Ανυπότακτο Αγρίνιο» και η Λέσχη του Βιβλίου της κυρίας Αλεξάνδρας Μοσχονά, παρουσιάζουν απόψε την ιστορική έρευνα του Σπύρου Αλεξίου. Το βιβλίο προσεγγίζει το Μεσολόγγι πέρα από την καθιερωμένη εθνική μυθολογία, φωτίζοντας πλευρές της ιστορίας που συχνά αποσιωπήθηκαν ή υποβαθμίστηκαν. Μέσα από αρχειακό υλικό, ιστορικές μαρτυρίες και κριτική ανάγνωση των γεγονότων, επιχειρεί να αναδείξει τους μηχανισμούς που οδήγησαν στην απομόνωση και τελικά στην καταστροφή της πόλης, αλλά και τις εσωτερικές συγκρούσεις που διαμόρφωσαν την πορεία της Επανάστασης. 



Στην παρουσίαση θα συνομιλήσουν με το κοινό ο συγγραφέας και ο ιστορικός Χάρης Κούρτης, σε μια συζήτηση που αναμένεται να κινηθεί τόσο στο επίπεδο της ιστορικής τεκμηρίωσης όσο και στη σύγχρονη πολιτική σημασία της ιστορικής μνήμης. Η επέτειος των διακοσίων χρόνων από την Έξοδο λειτουργεί εδώ όχι ως επετειακή εθιμοτυπία, αλλά ως αφορμή για έναν νέο αναστοχασμό πάνω στις αντιφάσεις της νεοελληνικής συγκρότησης και στον τρόπο με τον οποίο γράφεται η επίσημη ιστορία.

Το Προδομένο Μεσολόγγι δεν έρχεται απλώς να αφηγηθεί άλλη μία φορά την ιστορία της Εξόδου. Έρχεται να θέσει ένα δύσκολο ερώτημα: Ήταν το Μεσολόγγι μόνο θύμα της Οθωμανικής πολιορκίας ή και αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών, εσωτερικών συγκρούσεων και διεθνών σχεδιασμών;

Το βιβλίο φωτίζει μια πλευρά της ιστορίας που συχνά αποφεύγουμε να συζητήσουμε. Την ίδια στιγμή που οι πολιορκημένοι λιμοκτονούσαν, χιλιάδες Έλληνες οπλίτες αποστέλλονταν στον Λίβανο, ενώ οι Μεγάλες Δυνάμεις αντιμετώπιζαν το Ελληνικό ζήτημα με όρους γεωπολιτικής ισορροπίας και όχι ελευθερίας. Το Ηνωμένο Βασίλειο, όπως αναδεικνύεται μέσα από την έρευνα, επιθυμούσε ένα μικρό και ελεγχόμενο Ελληνικό κράτος, περιορισμένο στην Πελοπόννησο και σε λίγα νησιά, ώστε να λειτουργεί ως προτεκτοράτο στην Ανατολική Μεσόγειο.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το Μεσολόγγι ίσως δεν θεωρήθηκε στρατηγική προτεραιότητα, αλλά ένα «εμπόδιο» στους σχεδιασμούς των ισχυρών. Αυτό είναι ίσως και το πιο επίκαιρο στοιχείο του βιβλίου.

Μας θυμίζει ότι η ιστορία δεν γράφεται μόνο από ηρωισμούς και εθνικούς μύθους, αλλά και από συμφέροντα, συμβιβασμούς και εγκαταλείψεις. Οι άνθρωποι του Μεσολογγίου δεν ήταν απλώς σύμβολα. Ήταν άνθρωποι που αφέθηκαν μόνοι σε μια στιγμή που περίμεναν βοήθεια.

Διακόσια χρόνια μετά, το ερώτημα που μένει ανοιχτό δεν αφορά μόνο το παρελθόν. Αφορά και το σήμερα: πόσο ανεξάρτητα μπορούν να αποφασίζουν οι λαοί για τη μοίρα τους όταν απέναντί τους βρίσκονται μεγάλες πολιτικές και οικονομικές δυνάμεις; Ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό νόημα του τίτλου «Προδομένο Μεσολόγγι». Όχι μόνο η προδοσία μιας πόλης, αλλά η προδοσία μιας συλλογικής ελπίδας».

Τον κύριο Στέλιο Μερμίγκη διαδέχθηκε ο ιστορικός και φιλόλογος κύριος Χάρης Κούρτης, φίλος του συγγραφέα, που ξαναήρθε στο Αγρίνιο πριν πέντε χρόνια, όταν παρουσιάστηκε το βιβλίο «21 Ρωγμές στην επίσημη ιστορία για το 1821».



Ο κύριος Κούρτης, άνοιξε την παρουσίαση-συζήτηση, επιχειρώντας να δώσει ένα γενικό περίγραμμα της συμβολής του βιβλίου «Προδομένο Μεσολόγγι» στον ιστοριογραφικό διάλογο, όπως τον ονόμασε. Ξεκίνησε από την αρχική παραδοχή στην οποία προχώρησε στον πρόλογο του βιβλίου ο Παντελής Μπουκάλας: «Πεδίο δράσεων και αντιδράσεων, αντιπαραθέσεων και σφοδρών συγκρούσεων δεν είναι μονάχα η ιστορία. Είναι και η ίδια η ιστοριογραφία.»

Θεωρώντας τη λέξη συγκρούσεις ως πολύ φιλόδοξη, ανέφερε ότι πιο κοντά στην ιστοριογραφική πραγματικότητα είναι η έννοια του διαλόγου: ο κάθε μελετητής ενός ιστορικού γεγονότος, κομίζοντας την ιδεολογική και πολιτική του σκευή, αποτυπώνει μια κυρίαρχη ερμηνεία του, αφού η ψυχή της ιστορίας είναι η ερμηνεία. Αρκεί να τεκμηριώνει με το ιστορικό υλικό τις θέσεις του, να τις διατυπώνει ξεκάθαρα, αντιλαμβανόμενος ότι αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου και διαρκούς ιστορικού αφηγήματος.

Παρουσιάζοντας έναν σύντομο κατάλογο κορυφαίων ιστορικών, σημείωσε ότι, ειδικά όσον αφορά το ‘21 αλλά και ευρύτερα, η ιστορική μνήμη, γνώση και συνείδηση όλων μας καθορίστηκε σε ένα μεγάλο βαθμό από αυτούς. Ο Τάσος Βουρνάς, ο Κωστής Μοσκώφ, ο Κυριάκος Σιμόπουλος, ο Κωστής Παπαγιώργης, ο Δημήτρης Φωτιάδης, ο Γιάνης Κορδάτος συνέθεσαν έργα που άφησαν βαθύ αποτύπωμα στην ερμηνεία της Νεότερης Ελληνικής Ιστορίας, μέσα από όψεις, στάσεις κι αναφορές που συμπλήρωσαν, άλλοτε αναίρεσαν, άλλοτε στάθηκαν δίπλα και άλλοτε απέναντι από την ακαδημαϊκή ιστοριογραφία. Αυτό βέβαια δε σημαίνει ότι δεν αναγνωρίζουμε τα ιστοριογραφικά μεγέθη ενός Κωνσταντίνου Άμαντου ή ενός Διονύσιου Ζακυθηνού, όπως χαρακτηριστικά ανέφερε.

Και προχωρώντας πέρα από την -εκπεφρασμένη-ιδεολογική ακόμα και πολιτική τοποθέτηση των παραπάνω ιστορικών, επεσήμανε έργα όπως των βενιζελικών Γεώργιου Βεντήρη και Γρηγόριου Δαφνή, οι οποίες, όπως υποστήριξε, αποτελούν ακόμα και σήμερα τις βασικότερες ιστορικές αφηγήσεις για τις κρίσιμες δεκαετίες της παρουσίας του κρητικού πολιτικού στην πολιτική ζωή της χώρας. Επεσήμανε ακόμα εμβριθείς μελέτες, όπως του Κώστα Καραβίδα για τον κοινοτισμό, οι οποίες έχουν χαθεί από τον σημερινό ακαδημαϊκό ιστοριογραφικό χάρτη, ή του Ζαν Μεϊνό για την πολιτική ιστορία των πρώτων μεταπολεμικών δεκαετιών. (Συγκεκριμένα ο ομιλητής είπε για τον Μεϊνό ότι: «Αν θέλουμε να βρούμε τις πρώτες δεκαετίες του μεταπολεμικού κράτους θα πάμε στο έργο του, ένα έργο το οποίο έχει χαθεί εντελώς από την σύγχρονη ιστοριογραφία, δεν βλέπω πουθενά αναφορές στην σύγχρονη ιστοριογραφία στο έργο του Ζαν Μεϊνό, το οποίο είναι ένα κορυφαίο έργο και αναλύει το κομματικό φαινόμενο στην Ελλάδα με ένα τρόπο πραγματικά συναρπαστικό και άγνωστο εν πολλοίς»).

Στους «εξαφανισμένους» συγγραφείς στην Ελλάδα, πρόσθεσε τον Κώστα Καραβίδα, ο οποίος είναι απών στην σύγχρονη ιστοριογραφία.

Όλη αυτή η λαμπρή ιστοριογραφική παράδοση, που αδρομερώς μόνο παρουσιάστηκε, η εκτός των τειχών ιστοριογραφία του 20ού αιώνα φαίνεται, με την είσοδο του 21ου, να μεταβάλλεται ριζικά σε μια περίκλειστη και αυτοαναφορική ιστοριογραφική κατεύθυνση – διαγράφοντας από τα βιβλιογραφικά ραντάρ της την προηγούμενη ιστοριογραφική παραγωγή. Ιστορικός αναθεωρητισμός στην κατεύθυνση της αποδοχής ή κανονικοποίησης αρνητικών πολιτικών παραμέτρων της σύγχρονης ιστορίας (του παλατιού ή των Αμερικανών), αναχρονισμοί του τύπου αναζήτηση εκσυγχρονιστικών πολιτικών προσώπων και πολιτικών συμπεριφορών για να αναδειχθούν ή και να υμνηθούν σύγχρονα πολιτικά και ιδεολογικά ρεύματα, είναι ορισμένα από τα χαρακτηριστικά της. Η επίσημη Ελληνική ιστοριογραφία, διόλου συμπτωματικά, φέρθηκε πολύ καλά σε μίαν ακολουθία πολιτικών ηγετών, των οποίων βέβαια ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει το πολιτικό τους μέγεθος ούτε τη συνεισφορά τους στη διαμόρφωση της σύγχρονης Ελλάδας.
Ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, ο Χαρίλαος Τρικούπης, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, αρχίζουν να περνούν από την ιστοριογραφική ευνοϊκή μεταχείριση στο συλλογικό υποσυνείδητο, ως πρότυπα πολιτικής στάσης που αξίζει να τα μιμηθούμε. Αν ξύσουμε λίγο την επιφάνεια της εύκολης ειδωλοποίησης όμως, θα συνειδητοποιήσουμε ότι το κοινό τους στοιχείο είναι η ευλαβική προσήλωση στην Αγγλική εξωτερική πολιτική και η δραματική απόσταση ανάμεσα στις πολιτικές εξαγγελίες και οραματισμούς και τα πρακτικά αποτελέσματα της διακυβέρνησής τους, τα οποία πρώτα οι συγκαιρινοί τους επεσήμαναν. Ο Τρικούπης δεν είναι λιγότερο παλαιοκομματικός στην πολιτική πρακτική από τον Δηλιγιάννη, σημείωσε. 

Απέναντι σε αυτές τις κατευθύνσεις, έρχονται βιβλία όπως το Προδομένο Μεσολόγγι, να αντιτάξουν μια διαφορετική φωνή σε έναν αποϊστορικοποιημένο και πανηγυρικό κοινό τόπο, που σκόπιμα παρακάμπτει ή αγνοεί τις ευθύνες των συγκεκριμένων πολιτικών ηγετών για την καθόλου προδιαγεγραμμένη τραγική κατάληξη.

Κλείνοντας επεσήμανε ο ομιλητής, βαθύς γνώστης της Ελληνικής ιστορίας, ότι τίποτε από αυτά που παρουσιάζονται στο βιβλίο δεν είναι αδημοσίευτο ή άγνωστο. Και η συνεισφορά του ανά χείρας βιβλίου είναι ακριβώς ότι τα καταγράφει σε μια συναρπαστική και ρέουσα αφήγηση. Ότι συνδέει την Έξοδο, το κορυφαίο γεγονός του ξεσηκωμού με τις καθοριστικές για την έκβαση του Αγώνα πολιτικές, τόσο στο εξωτερικό όσο και στο εσωτερικό, χωρίς να αγνοεί τη μικροϊστορία: τη στάση, τις ιδέες, την πολιτική και στρατιωτική συμπεριφορά των επιφανών αλλά και των αφανών πρωταγωνιστών.

Αυτά και πολλά άλλα ανέφερε ο ιστορικός αναλυτής κύριος Χάρης Κούρτης, όπως τον Δημοκρατικό χαρακτήρα των Μεσολογγιτών πολιορκημένων με την συλλογική ηγεσία τους από προκρίτους και καπεταναίους. Λέγοντας ότι: «Από την ιστοριογραφία έχει αγνοηθεί, ή σκόπιμα υποτιμηθεί, η οποία είτε αναδεικνύει τον ρόλο των πολιτικών είτε αναδεικνύει τον ρόλο των στρατιωτικών, νομίζω ότι σε πάρα πολλές περιπτώσεις και με τεκμήρια αναδεικνύεται η μέσα στο Μεσολόγγι σύμπραξη πολιτικών και στρατιωτικών σε μια συνεργασία που οφείλουμε να πούμε ότι ήταν μια επιτυχία το ότι αυτοί οι άνθρωποι, οι πολιορκημένοι, μπόρεσαν να αντισταθούν με αυτές τις συνθήκες. Η καθημερινή-Δημοκρατική την χαρακτηρίζουμε σήμερα-συνάντηση προεστών και οπλαρχηγών ήταν κάτι το οποίο έδωσε μια αίσθηση κοινότητας και μοίρασε την ευθύνη του αγώνα όχι σε έναν αρχηγό αλλά σε όλους τους Μεσολογγίτες, και αυτό φάνηκε μέχρι την τελευταία στιγμή και στην Έξοδο».

Διαβάστε την συνέχεια εδώ.